ماڵی شیعە لەبەردەم دابەشبوون یان دووبارە داڕشتنەوەی نەخشەی هێز؟

پەنجەرە

"چوارچێوەی هەماهەنگی" وەک چەتری کۆکەرەوەی هێزە سیاسییەکانی شیعە لە عێراق، دوچاری لێکترازانێکی قووڵ بووەتەوە. ئەم دابەشبوونە تەنها گۆڕانکاریی لە ناوەوەی پەرلەماندا دروستنەکردووە، بەڵکو نەخشەی سیاسی عێراقی بۆ هەڵبژاردنەکانی کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ بە تەواوی گۆڕیوە.

ئێستا ماڵی شیعە بەسەر دوو جەمسەری سەرەکیدا دابەش بووە کە کێبڕکێ لەسەر بەدەستهێنانی زۆرینەی ١٨٧ کورسییەکەی پێکهاتەی شیعە دەکەن.

نەخشەی نوێی هێزەکان؛ کێ لەکوێیە؟

دابەشبوونی نوێی هێزەکان، پەرلەمانی عێراقی کردووە بە دوو بەرەی دژبەیەک:

١. هاوپەیمانی "مانەوە" (بەرەی حکومەت):
ئەم بەرەیە نوێنەرایەتی هێزە "پراگماتییەکان" دەکات. ئەم هاوپەیمانییە بە نزیکەی ٩٠ کورسی، گەورەترین کوتلەی پەرلەمانی پێکدەهێنێت و هێزەکانی پێکدێن لە:

ئیئتلافی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدان (سودانی): ٤٦ کورسی.

بزووتنەوەی سادقوون (قەیس خەزعەلی): ٢٦ کورسی.

هاوپەیمانی هێزەکانی دەوڵەتی نیشتمانی (حەکیم و عەبادی): ١٨ کورسی.

٢. هاوپەیمانی "بەهێزەکان" (بەرەی ئۆپۆزسیۆن):
ئەم بەرەیە لەلایەن نوری مالیکییەوە سەرکردایەتی دەکرێت و وەک پەرچەکردارێک بەرامبەر ئەوەی بە "پەیمانشکێنی" ناویان بردووە، دروستبوو.

ئەم بەرەیە خاوەنی ٦٥ کورسییە و بڕبڕەی پشتی هێزە تەقلیدییەکانە و گرنگترینیان ئەمانەن:

ئیئتلافی دەوڵەتی یاسا (نوری مالیکی): ٢٩ کورسی.

ڕێکخراوی بەدر (هادی عامری): ١٩ کورسی.

هاوپەیمانی ئەساس (موحسین مەندەلاوی): ٧ کورسی.

هاوپەیمانی عەقدی نیشتمانی (فالح فەیاز): ٤ کورسی.

ڕەهەندەکانی ململانێ؛ بەرژەوەندی یان روئیای سیاسی؟

پرسیارە جەوهەرییەکە لێرەدا ئەوەیە: ئایا ئەم دابەشبوونە تەنها کێبڕکێی هەڵبژاردنە یان قوڵترە؟

دەتوانرێت هۆکارەکان لە سێ خاڵدا چڕ بکرێنەوە، یەکێک لەو خاڵانەش ئەوەیە کە دەتوانرێت وەکو ململانێی نەوەکان ببینرێت.

بەرەی مالیکی و عامری وەک "نەوەی دامەزرێنەر" و پاسەوانانی دەسەڵاتی شیعە دەردەکەون کە نایانەوێت هەژموونیان کەم بێتەوە. لە بەرامبەردا، سودانی وەک نوێنەری نەوەیەکی نوێی کارگێڕی و سیاسی دەردەکەوێت کە دەیەوێت لە ڕێگەی "خزمەتگوزاری و ئاوەدانکردنەوە"وە شەرعیەت بۆ دەسەڵاتی شیعە بەدەستبهێنێتەوە، نەک تەنها لە ڕێگەی دروشمە ئایدۆلۆژییەکانەوە.

لەلایەکی دیکەوە، روئیای ئەم دوو بەرەیە جیاوازە. بەرەی یەکەم بڕوایان بە "دەوڵەت-مەدەنی" و سەقامگیری هەیە بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنان و بەهێزکردنی دامەزراوەکان.
هەرچی بەرەی دووەمە، جەخت لەسەر پاراستنی باڵانسی هێز و پێگەی هێزە چەکدارە نافەرمییەکان و پاراستنی "قەوارەی شیعە" دەکەنەوە بەو شێوە کلاسیکییەی کە لە دوای ٢٠٠٣ـوە هەبووە.

لەپاڵ ئەم دوو هۆکارە، هۆکاری سێیەمی کاریگەر هەیە کە بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانە.

دابەشبوونی پۆستە وەزارییەکان، کۆنترۆڵکردنی بودجەی گەورەی عێراق و پڕۆژە ستراتیژییەکانی وەک "ڕێگەی گەشەپێدان"، وایکردووە لایەنەکان بکەونە جەنگێکی سەختەوە.

بەرەی مالیکی هەست دەکات لە ڕێگەی حکومەتەکەوە پەراوێز خراوە و بەمەش "پشکی شێر"ـی بەرژەوەندییە ئابوورییەکان لەدەستدەدات، هەربۆیە پەنای بۆ دروستکردنی بەرەیەکی ئۆپۆزسیۆنی بەهێز بردووە.

بەمشێوەیەش عەرەبی شیعە کە لە دوای ٢٠٠٣ـوە بەهێزترین پێکهاتەی گۆرەپانەکەیە، خۆی لە ململانێیەکی سەختی ناوخۆییدا دەبینێتەوە، ململانێیەک کە تایبەت نییە بە خۆیانەوە بە تەنیا، بەڵکو کورد و عەرەبی سونەشی تێوەگلاوە.